Eskalacja napięć. Wezwanie Donalda Trumpa do zawarcia nowego układu pokojowego z Iranem łączy się z ostrzeżeniem, że w przeciwnym razie „nic z niego nie zostanie”. Groźba ta pojawia się w kontekście zapowiedzi spotkania mającego na celu omówienie opcji wznowienia ataków. Administracja USA zaostrza retorykę wobec Teheranu, co wpisuje się w długotrwałą politykę „maksymalnego nacisku”, zapoczątkowaną po wycofaniu się Stanów Zjednoczonych z Porozumienia Nuklearnego z Iranem (JCPOA) w 2018 roku.
Ultimatum Trumpa. Były prezydent USA w swoim wpisie na Truth Social przedstawił jasne ultimatum: Iran musi bezzwłocznie podjąć rozmowy lub stawić czoła potencjalnym bombardowaniom. „Wkrótce ponownie uderzymy w kilka miejsc”, napisał Trump, sygnalizując koniec cierpliwości Waszyngtonu i powrót do polityki zdecydowanych działań, która charakteryzowała jego pierwszą kadencję. Ta retoryka budzi obawy o dalszą destabilizację regionu Bliskiego Wschodu.
Trump odrzucił propozycję Iranu. Grozi wznowieniem ataków
Znaczenie JCPOA. Donald Trump zdecydowanie odrzucił ostatnią propozycję porozumienia ze strony Iranu, skupiając się na żądaniu przekazania przez Teheran wszystkich zapasów wzbogaconego uranu. Warunki akceptacji przez USA zakładałyby wstrzymanie wzbogacania na 20 lat, poparte „prawdziwymi” gwarancjami, w odróżnieniu od tych, które oferowało Porozumienie Nuklearne z Iranem (JCPOA) z 2015 roku. JCPOA, negocjowane przez administrację Obamy, ograniczało irański program nuklearny w zamian za zniesienie sankcji. Umowa ta przewidywała m.in. 15-letnie ograniczenia w wzbogacaniu uranu i stały nadzór Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA).
Kontrpropozycja i presja. Iran, w odpowiedzi na wcześniejsze naciski, proponował 12-letnie moratorium na wzbogacanie uranu, co stanowiło mniej rygorystyczne podejście niż żądania USA. W międzyczasie wpływowy republikański senator Lindsey Graham aktywnie zachęcał do wznowienia ataków na Iran, w tym na infrastrukturę cywilną. Jego stanowisko odzwierciedlało twardą linię wobec Teheranu, widoczną w kręgach konserwatywnych USA, które od dawna opowiadały się za bardziej agresywną postawą wobec irańskiego reżimu. Atakowanie infrastruktury cywilnej, choć kontrowersyjne, miałoby na celu wywarcie maksymalnej presji ekonomicznej i społecznej na rząd w Teheranie.
Uzasadnienie Grahama. „Trzeba zaszkodzić reżimowi w Teheranie”, stwierdził Graham, cytowany przez Axios. Podkreślił, że tylko w ten sposób możliwe jest wymuszenie na Iranie zawarcia porozumienia, które odpowiadałoby interesom bezpieczeństwa USA i ich sojuszników, takich jak Izrael czy Arabia Saudyjska. Takie działania mogłyby jednak zdestabilizować cały region Bliskiego Wschodu, wywołując nieprzewidziane konsekwencje.
Opcje militarne. Raportowano o planowanej naradzie Trumpa z doradcami na temat opcji militarnych wobec Iranu. Przypomniano o wcześniejszych deklaracjach administracji i Pentagonu o zrealizowanych celach militarnych, takich jak eliminacja generała Kassima Sulejmaniego, oraz dementowano doniesienia o znaczącym irańskim arsenale rakiet, które miałyby zagrażać regionowi. Te doniesienia, często powielane przez media takie jak Reuters czy NBC News, były kwestionowane przez ówczesne władze USA. Eksperci ds. bezpieczeństwa, choć przyznają, że Iran dysponuje znaczną siłą konwencjonalną, podkreślają, że pełnowymiarowy konflikt byłby kosztowny dla obu stron, a jego rezultat niepewny. Analizy wskazują, że Iran, po wycofaniu się USA z JCPOA, znacząco zwiększył swoje zdolności nuklearne, wzbogacając uran do wyższych poziomów i instalując bardziej zaawansowane wirówki, co skróciło jego tzw. „czas przełamania” do potencjalnej broni nuklearnej.
Reakcje międzynarodowe. Decyzje Trumpa spotkały się z mieszanymi reakcjami na arenie międzynarodowej. Sojusznicy europejscy, tacy jak Francja, Niemcy i Wielka Brytania, wyrażali zaniepokojenie eskalacją, wzywając do dialogu i zachowania resztek JCPOA. Z drugiej strony, Izrael i Arabia Saudyjska z zadowoleniem przyjęły twardą postawę USA, traktując Iran jako główne zagrożenie regionalne. Rosja i Chiny konsekwentnie sprzeciwiały się jednostronnym działaniom USA, opowiadając się za dyplomatycznym rozwiązaniem konfliktu i przestrzeganiem istniejących porozumień międzynarodowych.
USA chcą pozbawić Iran wzbogaconego uranu
Wyzwanie uranowe. Stany Zjednoczone nadal naciskają na Iran w sprawie przekazania zapasów wzbogaconego uranu. Substancja ta jest kluczowa dla produkcji broni jądrowej, co stanowi główny punkt sporny w negocjacjach. Trump podważał konieczność pozyskania tych złóż, „chyba że z punktu widzenia PR”, co sugerowało jego pragmatyczne podejście do tematu, ale też podkreślało jego determinację w osiągnięciu celu. Zgodnie z raportami MAEA, Iran znacząco zwiększył swoje zapasy i poziom wzbogacenia po wycofaniu się USA z JCPOA. Wzbogacanie uranu do 60 proc. jest technicznie bliskie 90 proc., czyli poziomu wymaganego do broni, a przejście z 60% na 90% jest znacznie szybsze i mniej skomplikowane niż z niższych poziomów.
Skrócony czas przełamania. Prezydent Trump wielokrotnie podkreślał zmniejszoną cierpliwość wobec Iranu, apelując o szybkie zawarcie porozumienia, które skutecznie zneutralizuje irański program nuklearny. Uważał, że dotychczasowe opóźnienia jedynie pogarszają sytuację i zwiększają ryzyko regionalnego konfliktu. Eksperci od proliferacji szacują, że z posiadaną ilością uranu Iran mógłby hipotetycznie wyprodukować materiał rozszczepialny dla kilku głowic nuklearnych w stosunkowo krótkim czasie, tzw. „czasie przełamania”, który po wycofaniu się USA z porozumienia drastycznie się skrócił. Posiadanie tak znacznych zapasów wzbogaconego uranu stanowi również poważne wyzwanie dla globalnego reżimu nieproliferacji broni jądrowej.
Znaczenie zapasów. Problem zapasów wzbogaconego uranu pozostaje kluczowym punktem negocjacji. Iran posiadał około 440 kg uranu wzbogaconego do poziomu 60 proc., co znacząco przewyższało limity ustalone w JCPOA i zbliżało się do poziomu wymaganego do produkcji broni jądrowej. Dla kontekstu, do budowy jednej prostej bomby atomowej potrzeba około 25 kg uranu wzbogaconego do 90 proc. Trump w kwietniu zapewniał, że pozyska irański uran, co było jego strategicznym celem od początku kadencji, sugerując, że jego administracja nie cofnie się przed użyciem wszelkich dostępnych środków, aby to osiągnąć. W przeszłości, w celu rozwiązania podobnych problemów, proponowano różne mechanizmy, takie jak wymiana uranu na niżej wzbogacony, co miało na celu oddanie kontroli nad materiałem nuklearnym w ręce międzynarodowych podmiotów i zapewnienie transparentności programu. Iran jednak konsekwentnie odrzucał takie rozwiązania, traktując wzbogacanie uranu jako swoje suwerenne prawo.
